«قارا سو » خاطیره لرده آخاجاق!

  «قارا سو » خاطیره لرده آخاجاق! 

سون بو نئچه ایلده بیر چوخ یازیچی هابئله شاعیر دوسلاریمیزیبیره ر ـ بیره ر ایتیریریک.منجه هر بیر شاعیر، هر بیر یازیچی آرامیزدان کؤچدوکجه کلمه لرده ن گؤزه للییی، ادبییاتدان یارادیجیلیغی، حیاتیمیزدان سا بیر وارلیغی ایتیرمک دئمکدیر. سون گونلرده ادبی دونیامیزدان یئنه ده بیر شاعیری ایتیردیک. رحمتلیک مصطفی حسین زاده بلکه ده اؤزونون بیر سیرا ارزه للیک لرینه گؤره او قده رده خالق ایچره اؤزون گؤزه چارپدیران بیر شاعیر اولمامیشدی آما یازیلاری و یاراتدیغی اثرلری بونون عکسینی بیزه گرسده ریر.

«بیر ایشیق دونیایا جان آتان » شاعیر مصطفی دوسلار آراسیندا بیر تواضعکار اینسان کیمی تانینیردی. او اؤزونون قیسا یاشاییشیندا ده یرلی یاشاییش خاطیره لری دوسلار آراسیندا اؤزونده ن یادیگار قویدو.

یازیلارینین بیرینده اؤزونو بئله تانیتدیریر:

آدیم مصطفی سوی آدیم ایسه حسین زاده دیر.58 ـ اینجی گونش ایلینین آذر آییندا قارا داغین سرت قایالارینین کؤکسونده یئرله شن «کوجان» کندینده یوخسول بیر عائیله ده دونیایا گؤز آچدیم. ایکی یاشیمدا آتام معیشت قازانماق اوچون اهره کوچدو. ایلک هابئله اورتا اهر شهرینده تحصیل آلاندان سونرا خیصوصی نه ده نلر اوزره دیپلوما قده ر تحصیل ده ن فایدالانا بیلدیم. ایگیرمی یاشیمدا طبیعتین گؤزه للیگی منی ده بوتون شاعیرلرکیمی تورک یازی دونیاسینا چکدی. ایندیلیکده ساوالاندان باش آلیب قارا داغین اوره گینده ن آخان، آرازا قوشولان (قارا سو) آدلی چایین آدینی اؤزوم اوچون تاخما آد گؤتوروب، ساز سؤز اوجاغیندا چالیشیرام.

«قارا­سو» تخللوصلو شاعیرین یاشاییشیندا باشقالارینا تای بلکه بیر آزدا اونلاردان آرتیق چتین لیکلر اولا ـ اولا هئچ زامان اوزونده ن، دوداغیندان گولوش ایتمه دی. یاشامی چتینلیکلری ایله بیرگه ارزونه تاپشیرمیش حیاتی اینسانلارلا، عائیله سی ایله پایلاشیب آتا آناسینین حیات یوللارینی ایشیقلاندیرماق یولوندا چالیشیردی. سون آیلاردا «آتیلا» آدلی بیر اوغلو­دا اولموشدوسا هر بیر آتا آنایا تای اوغول تویونو گؤرمک آرزیسینی باشقا آرزیلاری ایله بیرگه باشقا دونیایاپای آپاردی. آتیلا بوگون کؤرپه ده اولسا آرزی ائدیریک گله جکده ده یرلی بیر اینسان اولوب خالقینا، یوردونا لاییقینجه سینه قوللوق ائله ییب آتا سینین آرزیلارینا عمل ائده ره ک اونون یولونون داوامچیسی اولسون. حؤرمتلی عائیله سینه اولو تانریدان دؤزوم دیله ییب. آشاغیدا شاعیرین یازدیغی، یاراتدیغی شعیرلرینده ن بیرینی قوللوغونوزا تقدیم ائدیریک. روحو شاد یولو داواملی اولسون. 

 

اویانام گره ک

بو گئجه اوباشدان اویانام گره ک

سازیمین سیررین آچمالییام من

بوگئجه قان تره بویانام گره ک

گونشین یئرینه ساچمالییام من

 

بیرگون سازچالینیب یارانمیشامسا

ایندیده کؤکله ییب یاراتمالییام

دونن یاشامادان تالانمیشام سا

باشقا جور یاشاییش آرامالییام

 

بلکه ده بوگئجه یاتمامالییام

قارانلیق قوشونو ایزله ییرمنی

سئودامی باشیمدان آتمامالییام

سحرین گؤزلری گؤزله ییر منی

پـــــــخله وئــریـــم؟/رضا عالي

پـــــــخله وئــریـــم؟

رضا عالي

فرمان عمی نین پخله چی توکانی بیزیم ائوین یاخینلیغیندا دیر. آخشامدان آخشاما ایش یئرینده ن چیخاندا ائوه گئتمه میشده ن اورا باش ویریب فرمان عمی نین داشدان یوموشاق پخله لرین یئمه سم او گونو ائله بیل یاشامامیشام.

البته دوزون آختارساز اصلینده مقصد پخله یئمک ده ییل، تکجه فرمان عمی نین یئنی ـ یئنی سؤزلرین، ایشلرین ائشیدیب گؤرمک دیر. ایری اوتوروب دوز دانیشساق فرمان عمی نین ساواد سیز لیغینا باخمایاراق هرده ن ائله سؤزلر دانیشیر، ائله سؤزلر دئییر، ائله زادلاردان خبر وئریر کی آز قالیرسان بوینوز یئرینه نه بیلیم نه چیخارداسان!! همی ده فرمان عمی محلله نین آغ ساققالی اولدوغونا؛ هرده نـده آت گئتمز ایشلر ده ن، یئرلرده ن خبر وئرمه سینه گؤره محلله ایچینده یامان حؤرمتی وار. من ایللر بویودرس اوخوموشامسا اونون قده ر بیلسئیدیم بلکه ده ایندی مجلیسه زادا کاندیدا زاد اولاردیم. یادا بیلمیره م بعضی ایشلرده الیم اولاردی. بعضی ایشلر ده دئینده اختلاس میختیلاس زاد یوخ ها فیکریز جایماسین بعضی ایشلر دئینده فیکریم بعضی ایشلردیر...آنجاق اوزون سؤزون قیساسی بو کی فرمان عمی یامان کیشی دی. اینانماساز دالیمجا گلین سیزی آپاریم اونون توکانینا گؤرون کی یالان دانیشمیرام.

دونن یئنه ده هر گونه تای یولومو فرمان عمی نین توکانیندان سالدیم. فرمان عمی دئمه، دئ چرچیل. دئ هیتلر، نه بیلیم دئ آللاهین یانار اودو. قاپیدان ایچری گیردیم. منی گؤرمکده اؤزونو یئتیریب: آی مهندیس بس سن هارداسان؟ دئیه بوش صندل لرین بیرینی منه گؤسده ردی.هویوخموشدوم.

ـ آی مهندیس سنی آللاه یئتیردی.

ـ نه اولوب فرمان عمی؟ دئیه فرمان عمی گؤسده ره ن صندلین اوستونده اوتوردوم. میزلرین اوستونو سیلن چیگنینده کی دسماللا آلنینی سیلرکن: آی مهندیس بیلمیره م بو بعضی آداملار نییه منده ن اَل چکمیرلر!!

ـ آی فرمان عمی منی جانا گتیردین آخی، دئمیرسن نه اولوب؟ دئیه بارماغیملا پخله تییانین عمی یه گؤسده ردیم.  عمی اَلینده کی ملاغانی قیلینج کیمی گؤیده بیر فیرلادیب سونرا باسدی تییانین ایچینه. اطرافدا اوتورانلار­سا هامیسی قولاقلارین شوشله میشدیلر گؤرسونلر عمی نه دئیه جک.

فرمان عمی ملاغانی تییانین تکینده گزدیره ـ گزدیره سانکی باهالی بیر زاد آختاریر اوزونو منه ساری توتوب: مهندیس من ستار عمی ایله بیرلیکده مشروطه زامانیندا استبدادلا دؤیوشموشم. بونو سن هامیدان یاخشی بیلیرسن کی! دئدی.

بوغازیم بیچیلمیشدی. من هاردان بیلیردیم فرمان عمی ستارخانلا بیرلیکده مشروطه زامانی دؤیوشوب؟!!

ـ  آخی... فرمان عمی من...

ـ هه، مهندیس بیلیره م سن ائله اؤزونده اوزامان ستارعمی نین مجاهید لرینده ن بیری ایدین.

من لاپ گیج قالمیشدیم. بو سؤزون جاوابیندا نه دئمه­لی اولدوغومو بیلمیردیم. سونرا فرمان عمی اوزونو اطرافدان هوروت هوروت اونا باخانلارا توتوب: مهندیسین بئله لیگینه باخمایین ها، بو اؤزو یامان ایگید آدامدی. واقتیندا سیزه دئیه ره م او زامان بو نه ایشلر گؤروب. دئیه تییانین تکینده ن بیر ملاغا دولدوروب بوشقابلارین بیرینه تؤکرکن منه ساری گلیب بوشقا بی میزین اوستونه قویوب منیم اوزومه اَیری ـ اَیری باخدیقدان سونرا یئنه تییانین باشینا قاییتدی.

ـ هه، مهندیس دئییردیم، دونن سنده ن سونرا بیر نفر بیلمیره م کیمین سؤزونه آلدانیب بوردا اوتورموشدو سفئه له ییردی. آلتدان ـ التدان منیم اوزومه باخیب، یئنه سؤزونه بئله داوام وئردی: مهندیس منی ایسته مه ین آداملار ایسته ینلریمده ن چوخدولار. اونلار چالیشیرلار منیم آبیریمی گؤتورسونلر. هئچ بیریسی منی گؤزلری گؤتورمور. بیلمیرسن یامان پیس زامانا اولوب. یئنه منیم اوزومه باخیب سؤزلرینه منده ن تایید ایسته ییب باشیمی آشاغی اوستده آپاردیقدا یئنه سؤزونون آردیندا: یادیندا اولسا اوندا من ستار عمی ایله چرنداب محلله سینده مشروطه مجاهید لرینده ن بیری ایدیم. بئله دی یا بئله ده ییل؟دئدی.  یئنه باشیمی آشاغی اوستده آپاریب سؤزونو دامغالادیم.

ـ مهندیس اوگونو هئچ یادیمدان چیخماز ستار عمی کربلایی حسین خان باغوان ایلن دوه چی محلله سینده دؤیوشه باشلاری قاریشمیشدی. باشچی لاردان بیلمه دیم هانکیسی منی چاغیریب: آی فرمان سنده ن سونرا هئچ کیمه اینانمیرام، آتینی مینیب بو نامه نی سردارا چاتدیرمالیسان. دئدی. منده تئز قیر آتی مینیب باشچی نین سؤزونو یئرینه یئتیرمک اوچون دوه چی محلله سینه ساری یوللاندیم. توپ توفنگ گولله سی گؤیده ن نئجه یاغیر، سانکی یاغیشدی. فرمان عمی دانیشا ـ دانیشا بیرگؤزوده منده ایدی. دانیشماغا قیزیشاندا بیلمزدی هاردان دانیشیر نه دئییر. منده بیلمیردیم پخله یئییم یوخسا عمی نین سؤزلرینه قولاق آسیب اونون تاییدینده باشیمی توولاییم!! گاهدان بیر گؤز آلتی اطرافدا اوتورانلارا گؤز دولاندیریردیم. هامیسی ائله گؤزلرین فرمانین آغزینا تیکمیشدیلر ائله بیل اونون آغزیندا ایندیجه قیزیل تؤکوله جک.

ـ مهندیس فیکرین منده؟ قوشبازلیق ائله مه منه قولاق آس دئیه عمی، سؤزلرینه داوام وئردی. آغای مهندیس شیرین جانیوا آند اولسون آتین اوستونده ائله اوتورموشام، سانکی هیتلر تانک اوستونده اوتوروب اوردوسونا روسیه یه فرمان حمله سی وئریر. نئجه آتی میزله ییره م. توپ توفنگ گولله سی ده منه طرف گلدیکده باشیمی اَییب ردده وئریره م. بیلمیره م نه قده ر چکدی من اؤزومو سردارا چاتدیریدیم. گؤزدوم سردار شیرین جانی ایله چالیشیر. مسلسل اَلینده دوشمنین جانینا زلزله سالیب. آنجاق پیس کؤهده اؤزومو سردارا چاتدیریب آتدان یئره یئنیب: سردار سیزه مکتوب گتیرمیشم دئیه اونا یاخینلاشدیم.

سردار دؤیوشمکده ن اَل گؤتوروب منه ساری دؤندو، ائله دؤندو ساندیم ایندیجه منی دوشمنله ده ییشیک توتاجاق. آنجاق مکتوبو سردارا ساری توتوب احتیرام ائله دیم. سردار بیر منه باخیب بیر قیراقدا باغلادیغیم آتا باخیب ساغول مجاهید سنی مین یاشا دئییرکن منده ن: بو آتلا گلیب سن؟ سوروشدو. احتیراملا اَلیمی سینه مه قویوب بلی سردار بو آتلا گلمیشم دئدینده گؤردوم سردارین آغزی آچیق قالیب. فرمان عمی سؤزلرینین بوراسینا چاتاندا یئنه اوزونو منه ساری توتوب، مهندیس اؤزو سرداری منده ن یاخشی تانییاردی. اینانماساز اوندان سوروشون دئدی. آردیندا هوروت ـ هوروت اونا باخانلارا: هه، قارداش سردار منده ن: مجاهید بس دئمکده ن بو آتلا گلیب سن؟ سوروشدو.

یئنه احتیراملا اَلیمی سینه مه قویوب: بلی سردار بو آتلا گلمیشم دئدیم. سردار تعجوبله منده ن: بس بو آتین باشی هانی؟ سوروشاندا، آرخایا باخدیقدا بیلدیم آتین باشین توپ گولله سی آپاریب. یازیق آتین باشیندان نئجه قان گئدیریدی. آللاه سیزی ایناندیرسین، مهندیس یاخشی بیلیر، آز قالدیم اوتاندیغیمدان یئره گیره م.  سردارا نه دئیه جه ییمی بیلیمیردیم. تئز فیکیرله شیب: سردار آتدا سیزین فدایی لریز ده ندیر. اودا گره ک باشین سیزین یولونوزدا وئرسین دئیه سردارا ساری دؤندوم. سردار منی قوجاقلاییب: مجاهید منیم سنه تای بئش ـ آلتی دؤیوشه نیم اولسایدی، ایندی من اؤزوم گلیب بوردا دؤیوشمزدیم دئدی.

سؤزلر بورا چاتندا پخله لری قوتاران بوشقابی فرمان عمی یه ساری توتوب: سویوندا وئر دئدیم. فرمان عمی منده سؤزلرینه تایید اوموردو. چاره سیزلیکده ن: هه، فرمان عمی او گونلر اولایدی کاش. دئدیم. فرمان عمی فاتئح سردار کیمی ملاغانی باشینین اوستونده فیرلادیب: گؤردوز؟ گؤردوز یالان دئمیره م؟ دئدیم مهندیس گلسه منیم سؤزلریمی تایید ائده جک دئدی. آنجاق کی فرمان عمی سئویندیگینده ن قاناد چیخاردیب اوچماق ایسته ییردی.

ـ فرمان عمی دئمه دین آخی دونن کی اوغلان نه دئییردی؟  هه، مهندیس، دونن بورا گلن اوغلان منه: آخی سن کی بئله دئییرسن، بو سؤزلره شاهیدین ده واردیر سوروشوردو. منده : صاباح یئنه ده گل، مهندیس گلسین اوندا گؤره رسن یالان دئمیره م دئدیم جاوابیندا. سونرا اوزونو اوتورانلارا توتوب: آی جاماعات گؤردوز کی من دئدیکلریمی مهندیس ده تایید ائله دی دئدی.

سونرا باشقا بیر بوشقاب گؤتوروب منه ساری باخیب: مهندیس یئنه پخله وئریم؟ دئدی.

یاواش ـ یاواش گئتمک واقتی چاتمیشدی. او گونوده ایش یئرینده چوخ یورولموشدوم. آیاغا قالخیب  یوخ عمی ساغول دئدیم. فرمان عمی نین پخله پولون وئرمک اوچون اونا ساری یؤنلدیم. ـ مهندیس هارا اوتور هله سنله ایشیم وار. پولونودا قوی جیبینه سونرا آلارام دئدی. چوخ دئینده ن سونرا عمی یامان یورولموشام صاباح گؤروشه ریک دئیه عمی ایله گؤروشوب، ساغوللاشیب، توکاندا ائشییه چیخدیم. دوزون آختارساز عمی نین سؤزلری منی ائله توتموشدو کی سانیردیم من ائله ارزومده او گونو فرمان عمی ایله دؤیوش مئدانیندا ایمیشم.

 

اوشاق ادبییاتی نین گلیشمه سی

اوشاق ادبییاتی نین گلیشمه سی

رضا عالی

بوتون اینسانلار آنا رحمینده تومورجوقلاری باغلانیرکن ژنتیک باخیمیندان بیر سیرا اؤزه للیک لری آتا آنالاریندان پای آلیرلار.ایگیرمینجیعصریده بو ساحه نین عالیم لری بو مسئله نین نه ده نینی داها دقیق لشدیرمیش، بو اؤزه للیک لرین DNA واسیطه سی ایله اوشاغا کؤچورولمه سینی ایثبات ائتمیشلر.نهایت بیر اینسانین چئشیتلی DNA لارینی لابراتووارلاردا اوندان آلاراق عینی خصوصیت لرله بیر اینسانین یا خود بیر حئیوانین یاراتماسینی باجارمیشلار.بو اؤزه للیک لرین گلن نسیللره کؤچورولمه سی بوتون جانلیلاردا عینی دیر.ایشچی بیر بال آریسی یاراندیقدان سونرا اؤز بوینوندا اولان وظیفه نی ژنتیک قانونلاری اوزه ره دوشونوب گوللو چیچکلی باغ، باغچالاری تاپیب باشقا اؤزونه تای بال آریلارینی اؤزه ل حرکت لرله خبردار ائدیب، گوللرین شیره سینی باشقا اؤزونه تای آریلارلا بیرلیکده ییغیب بالا چئویریر.طبیعت ده یاشایان بوتون جانلیلارین هامیسی بو ایشلری اولدوغو کیمی یاراندیقلاری گونده ن نسیلده ن ـ نسیله اؤزلری ایله عصریمیزه چاتدیرمیشلار و بلکه ده قالارقیلیغین تام تصویری بئله لیکله جانلانمیشدیر.

اینسانلار دئدیگیمیز اؤزه للیکلری ایرث اولاراق قازاندیقلاری حالدا چوخلو باشقا اؤزه للیکلری ده حیاتلاریندان، اولدوقلاری، یاشادیقلاری توپلومدان، عائیله ده ن وچئشیتلی بیر چوخ ائشیک شراییط لرینده ن الده ائده بیلمیشلر.

  بو ائشیک شراییط لرینین موهوم قوللاریندان اولان بیری ده کولتوره ل ساحه لر اولموش و اونون موهوم و تمل قولو اولان «دیل» مسئله سی دیر.دیل ابزاری بیر واسیطه کیمی اَن اؤنملی اؤیره نمک ابزارلاریندان اولوب، هر بیر اینسانین کیچیک چاغلاریندان، لاپ اونون دانیشماغا هابئله آنانین عاطیفی حیس لرینه، دانیشیقلارینا جاواب وئره بیلمه دیگی گونده ن، اونونلا بیرلیکده اولوب بیر اینسانین یاشاییشینین قورولماسیندا هانسی یوللارلا هانسی دوشونجه لری قازانماغی، هانسی ایشلرله ایلگی لنمه سی و بیر سؤزده اونون ایچ هابئله ائشیک قورولوشوندا بؤیوک رول اوینایا بیلن ابزارلاردان بیریده ائله همین دیل هابئله دانیشیق واسیطه سی دیر.

اوشاق اؤز آناسیندان پای آلدیغی یا خود محیط لرینه حاکیم اولان هابئله غلبه سی اولان هر هانسی دیلی اؤیره ندیکجه اونون هوش لا دوشونجه لری ده بیر او قده ر ایره لی له ییر.دئمک دیل هر بیر اینسانین اؤزه للیکله اوشاغین اؤیره نیش یوللاریندا یاردیمچیسی اولوب اونون بویا باشا چاتماسیندا ده یرلی تاثیرلر بیراخا بیلیر. اوشاغین دیل اؤیره نمه پروسه سینده اونون دوشونجه بیناسی نین دا تملی تؤکولوب، آز چوخ اونون دوشونجه لری بو گلیشمه ده  گاهدان ده ییشیلیب بئله لیکله اوشاغین خاراکتئری ده اوزه چیخیر.

اوشاغین دوشونجه لری ده ییشیلدیکجه، گونو ـ گونده ن یئنی دوشونجه لره مالیک اولدوقجا اؤزونده عکس ائتدیردیگی رفتارلار هابئله داورانیشلار دا ده ییشیلیر.نهایت بوکی اوشاق یاشادیغی ایجتیماعی محیط له باریشماقدا آرتیق اوغورلو یا خود گاهدان اوغورسوز اولور.

(زبان و ذهن کودک- عزب دفتری ـ بهروز،ص 1)

ائله بو اساسدا دیر کی هر هانسی بیر اوشاغین اؤز دوغال دانیشیق دیلی نین اؤیره نیم پروسه لرینی کئچیر مه مه سی «اونون بؤیودوکده ن سونرا بیر سیرا دیل توتولما، بورنوندا دانیشماق، سسین آنورمال اولاراق ذیل ، بم اولماسی و بو کیمی خسته لایک لرین یارانماسینین  سبب لرینده ن  بیری اولور.»(زبان ترکی دریچه ای به سوی زبان شناسی همگانی، نصیری .ا، ص 25)

اینسان،  ایجتیماع، دیل   

« هرهانسی بیر اینسان فرقیلی سوسیال هابئله مدنی محیط لرده یاشاییر.اونلار فرد اولاراق یاشادیقلاری محیط لرده ن بیر سیرا تجروبه لر الده ائده بیلیرلر»(فرهنگ و ادب مقاله لر توپلوسو،دؤکتور قره آغاجلو، ص19)

الده اولونان بو تجروبه لر سونرالار گئتدیکلری یاشام یوللاریندا بیر ابزار کیمی اونلارا یاردیمچی اولور.«ویگوتسکی سوسیال ـ کولتوره ل» اؤنری سینده (نظریه) کولتوره ل عامیللرین ایچینده دیلین تاثیرلرینین اؤنملی اولماسیندان سؤز آچیر.«ویگو تسکی» نین فیکریجه:« دیل اؤنملی بیر کولتوره ل ابزاردیر کی اینسانلارین گئرچک معنادا بویا باشا چاتماسیندا اؤنملی رولو واردیر.دیل اینسانلارین مفکوره سینه هابئله توپلومسال ایناملاریندا، ایجتیماعی لشمه سینده تاثیر بوراخا بیلن ابزارلاردان دیر.» فرهنگ و ادب /ص19

دیل ابزاریندان یارانان، بیر چوخ کولتور ه ل ساحه لرده ژانرلار واردیر.بو ژانرلاردان بیری ایسه ادبییات دیر.دیل، ادبییات ساحه سینین بیرینجی ابزارلاریندان دیر کی اونون یارانماسیندا، فورمالاشماسیندا، بیرینجی رولو اویناییر.

شعر، ناغیل، حماسی حئکایه لر، اوشاق ادبییاتی کیمی اثرلر ادبییات عالمی نین قوللاری دیرلار.البتته شیفاهی ادبییات ایسه اؤزونه گؤره اؤزه ل بیر یئری وار کی حؤرمتلی عالیم لرین دیققت نظرینی جلب ائدیب، اونون حاققیندا آراشدیرما آپارماقلاری لاییقلی گؤرونور.

چئشیتلی فرهنگ لرله بویا باشا چاتان اوشاقلار اؤز محیط لرینده کی کولتور ده ن قایناقلانیب، ژنتیکی باخیمدان پای آپاردیقلاری تمل داشلارینین اوستونده توپلومسال حیات لارینی بو قایناقلاندیقلاری ابزارلارلا قورا بیلیرلر.

اوشاق اؤز یاشادیغی توپلومدا هانسی مفکوره یه صاحیب اولماغی، هانسی دوشونجه یه مالیک اولماغی اؤیره نیر.خالق فولکلورونون بو آرادا ده یرلی تاثیری اولا بیلر.فولکلور اینسانلارا یاخشی پیسی معنا ائدیب، نورمال بیر حیات قورماقدا اونلارا یاردیمچی اولور.فولکلور اساسیندا یارانان ادبییات، طبیعی کی دوغال بیر ادبییات اولاجاق، اینسانلار بو ادبییاتلا چوخ راحاتجاسینا ایلگی قورا بیله جکلر.

بیزیم بو گونکو اوشاق ادبییاتیمیز آذربایجان دا چاغداش دوشونجه لرله خالقین ایچینده اؤزونه یئر آچماق ایسته ییر. حال بو کی ده یرلی عالیم دؤکتور«صدیق» دئمیشکن:«گله جک کئچه جه یه باخا ـ باخا قورولا بیلر»عصر آزادی درگیسی/ نومره 1209

اوشاق ادبییاتینین آماجی اوشاقلارا گله جک یوللاریندا یاردیمچی اولماق دیرسا، بو آماجی اوشاقلارین کولتوره ل ساحه لرینده بیرینجی اؤز وارلیقلارینی تانیتدیرماقلا الده ائده بیله جک دیر. وارلیق هر بیر اینسانین معنوی ده یر لرینده ن عیباره ت اولان دوشونجه لردیر. بو دوشونجه لره یالنیز دیل واسیطه سی ایله چاتماق اولار.

بو گونکو اوشاقلاریمیز اؤز وارلیق لاریندان و اونون اؤنونده اؤز دیللرینده ن خبرسیز اولورلارسا بو دیل ده ن یارانان ادبییاتلادا ایلگی قورا بیلمه یه جکلر.

البتته قئید ائتمک لازیمدیر کی اوشاق ادبییاتینین یارادیجی­لاری­دا بیرینجی نؤوبه ده اؤز وارلیقلارینی تانیمالی و بو ادبییاتی اؤز وارلیقلاریندان تؤره تمه لی دیرلر. نییه کی اوره کده ن قالخان اوره کده اوتورا جاقدیر.

كابوس سونامي نمك نزديك تر مي شود

كابوس سونامي نمك نزديك تر مي شود

 

مسئول دفتر نخبگان شهید فهمیده غرب کشوربا اشاره به ورود افراد غيرمتخصص در كنترل بحران درياچه تصريح كرد: این پدیده یک بحران زیست محیطی است و برای کنترل این بحران باید از نظرات نخبگان و اساتید دانشگاهی بهره برد، اما در حال حاضر کنترل این بحران در اختیار افراد اجرایی و سیاسی است. در حال حاضر نخبگان منطقه آمادگی دارند بدون هیچ چشم داشتی با دولت همکاری کنند ولی متاسفانه تاکنون این فضا ایجاد نشده است.
وي افزود: مسئولان تاکنون برای نجات دریاچه کاری جز مصاحبه و جلسه انجام نداده اند و فراموش کرده اند که دریاچه با دستور نجات نمی یابد و در حالي كه ما در ايران کارشناسان و شرکت های فراوانی از نخبگان و اساتید داخلی هستند. در حالیکه ما در ایران توانمندی ارائه تکنولوژی نوین فیزیکی تعدیل آب و هوا را داریم ولی مسئولان این توانایی را از روس ها می خواهند.
به گفته كهولي، مسئولان بیشتر وقت خود را صرف حل مشکلات تیم های فوتبال می کنند. در حال حاضر ما به اعتمادی نیاز داریم که در اوایل انقلاب و دوران جنگ حضرت امام(ره) به جوانان داشت و افرادی چون باکری ها در سایه
همین اعتماد رشد کردند.
وي طرح احياي درياچه  با تکنولوژی نوین فیزیکی تعدیل آب و هوا که توسط اساتید دانشگاه های تبریز، شریف و نخبگان ارائه شده است در رفع بحران فوق موفق دانست و افزود: قبلا از این تکنولوژی در مکزیک،قطر و آفریقا استفاده شده و موجب افزایش بی سابقه بارش شده است. در این تکنولوژی نیازی به وجود ابر در منطقه هدف نیست و بیشتر تکیه بر ذرات کیهانی و ویژگی های الکترو مغناطیسی دارد که مرحله اولیه این طرح انجام شده اما در حال حاضر برای انجام فاز طراحی و امکان سنجی نیاز به تامین اعتبار دارد که در حدود 10 ماه است معلق مانده است.فاز اجرایی این طرح 9 ماه پیش بینی شده و با اعتباری بالغ بر 50 میلیارد ریال قابل اجراست.
 كهولي همچنين افزود: اميدواريم مسئولان در كنار بودجه هاي ميلياردي كه در 13 سال گذشته براي تيم هاي چيني و روسي در حوزه تعديل آب و هوا هزينه كرده و مي كنند، از تيم هاي داخلي نيز حمايت هاي لازم را انجام دهند تا ضمن برخورداري از استقلال علمي در اين زمينه بتوانيم مشكلات زيست محيطي درياچه اروميه را حل كنيم.
مسئول دفتر نخبگان شهید فهمیده غرب کشورمشکل دریاچه ارومیه مسئله ای زیست محیطی و اجتماعی عنوان كرده و يادآور شد: نباید بااين موضوع برخورد سیاسی، امنیتی ، غیرتخصصی و احساسی کرد و باید اجازه داد توسط متخصصان و نخبگان مدیریت شود.
وي يادآور شد: این اولین بار در تاریخ ایران است که مردم نگران محیط زیست خود و پیگیر احیا آن هستند و ما در این شرایط باید به جای برخورد سیاسی، از این حمایت مردم تقدیر کنیم و در این راستا انجام اقدامات صحیح و اطلاع رسانی شفاف باعث کاهش نگرانی هاست.

http://varzqan.blogfa.com/post-480.aspx

ســـــــن...

ســـــــن...

دومان اردم

سن،بیر گلایولون یوموقلوغونداکی قارانلیغین آچیلیشینا دوغرو

وئریلن،آلینان نفسین ایچینده کی تلاش،اضطرابین حرکتی

چیچک اورتاسی جیغیردان یاغمورلارا گولومسه نن پنجره...

من یوخولاریمین هرگئجه یوخودا گؤردویو رؤیالاریمین وئرگی فائیزینی،

اؤده میش آللاها...

دونَه نینده ن،بوگونونده ن،صاباحیندان قوپاریب عؤمرونه قاتمیش آللاهین

پیژامه لی بیر اوغلان اوشاغی...

آللاه عؤمرونون سونسوزلوغونو بیزلرینکینده ن اوغورلامیش.

کیم گؤرموش کیم اؤلموش اؤلومو بیر اوغلان اوشاغیندا سیچرایاندا؟

کوچه ده ن باشلانان اوغلان اوشاقلارییام،توپ اولور دیغیرلانیر تام سنین

اورتالیغیندا یوخ اولورام

ـ سن سویوق جینایه تین گیزله تدیگی چیخیلماز کوچه

 

گؤی اوزو اوچوشار کپنک قانادلاریندا

گؤی آلتی گؤزلویومده ن گلیر کئچر...

هرشئیین رنگی ماوی، ماوینین رنگی ماوی...

ماوینین رنگی سنین گؤزلرین...

 

سنله بابامام:دئوریم سونراسی دئوریلمیش گرئللانین کدری

اوغلومام سنینله کدرلرین اؤنجه سی...

اؤزومه گیردیکجه بیران، بو شهرین بوتون تئریالاریندا اؤزومو قویوب چیخیرام

ایچیمده ن بیر قار یاغماغا باشلادیم گؤیلره

قارین آلتیندان کئچریم آغاریر ساچلاریم،آغاریر قولتوغومدا مارکوزه

قارین اوزه رینده ن کئچریم قارالیر...

قار گؤنده ریلدیگی یئرلره گئری دؤنن کیتابسیز رسول

بیز:آخشام اوستو بو کافه لردهدن چیخالی

LEDحبلری ایدیک دیغیرلاندیق بیر نئچه

یوخ اولدوق قورساغینا دوغرو شهرین

بیز چوخ ایدیم یئرییردیک بیز یوخ ایدیک یئر ایدیک

بیرآزیمیز آزالیر بیرآزیمیز چوخدان چوخالدی گئتدی...

مئزوپوتامیالی بیر دوستاق دئدی تبریز زیندانیندا

:من سؤزو« میم» حرفینده ن باشلادی

مونجوقدان بالیق توخویوردو

تاریخ کیتابلارینین سامانلیغیندا

آنتروپولوقلارین بؤیوتوجوسو آلتدا

اورتادوغودا بیر سویقیریم دوسیاسی

کؤرفزه گمیلر گئده ر،نفت داملاسیندا اویموش اینسان قاچاغی بوشقالارا دولدورولموش...

بیر سندلی فیلمم!

گون اورتا اذانی سوتین بازارلاریندا...

بوتون کیبریتلری چاخیلماغا سنین بارماقلارینین سونراسی

یانقیندا توم دهشتین دامارلاریمدا توتوشماغا حاضیر بو آلکول

اؤزومو پورتاغال سویورام

دوننده ن فریزئرده دونوقموش رؤیالاریم کیمی

سنه بوتون دریلریمین آلتینداکی، بدنیمین اوغلونو، روحومون نوه سینی

قانلی نوه سینی وئریره م...آلسانا...

بو اللری بدنیمدن یونوب چیخاردیمسا اللرینی توتماق اوچون

اوزومو ژیلئتله یاردیمسا سنی دینله مک اوچون

 

آنارشی سیراسیندا یارالانمیش بیر اوره ک داشییان

بیر آمبولانسام!

سن گئجه یاریسی آچیق بیر اورژانس

آچیل بیاضلیغین سونسوز قاپیلارینی

 

گئجه:دونیادان بوتون گئده ن گلنلرین

اوتوبان اورتاسیندا بیر گؤز یاشی سیچرامیش چاشمیش قالمیش

وئریلن سؤنولن چیراقلارین، باسیلان سیگناللار اؤلوم پیئسینین سونونجو

پرده سینده یونونجو قاتیل...

گؤزلرینده ن قار یاغماغا باشلار جسدیمه

گؤزه ل لیگینین اوجویلا توخونورسان،شفقه تینین اوجویلا...

بو تن جوغرافییاسینین ان اؤرپک کندلرینه...

اؤلوم:بیر قاتاردیر سس سیزلیکده ن و سنسیزلیکده ن اولوشموش

آلیر گؤتورور سؤزجوکلری،ایضطیرابلاری آلیر گؤتورور نه وارسا کیم وارسا...

سن آغاردیر باسدیریرسان بوتون مزارلاردا

بؤیودورسن پیژامه لی بیر اوغلان اوشاغی

دوغارسان یئنیده ن بیر گلایولون اورتا بایاضلیغیندان 

کانون عاشیق ها

کانون عاشیق ها – 2

گزارش از: مصطفی قلیزاده علیار

اشاره: گزارش فعالیت هفثگی کانون عاشیقهای حوزه هنری آذربایجان غربی را از بهار سال 1390 بنده برای اولین بار در هفته نامه آراز آذربایجان - چاپ ارومیه با عنوان "محفل عاشقان" می نوشتم که در هشت قسمت ادامه یافت. در شماره 9 دوهفته نامه دنیز باز هم از نو این کار را کردم و تحت عنوان کانون عاشیقها قسمت اول را نوشتم. اینک قسمت دوم: 
کانون عاشیقهای حوزه هنری آذربایجان غربی فعالیت هفتگی خود را در سال جدید از روز دوشنبه 14 فروردین 1391 آغاز کرد. این کانون که با حضور تعدادی از عاشیقها و شاعران و علاقمندان و داریوش علیزاده مسئول واحد موسیقی حوزه هنری، تشکیل شده بود، از ساعت 17 تا 19 ادامه یافت. در این برنامه ابتدا مصطفی قلیزاده علیار مجری برنامه ضمن عرض تبریک سال نو برای حاضران، با اشاره به پیام نوروزی مقام معظم رهبری و نامگذاری این سال به »سال تولید ملی و حمایت از کار و سرمایه ایرانی« گفت: امیدواریم عموم اهل هنر و فرهنگ و اندیشه در سال 91 به تولیدات هنری و فرهنگی و اندیشه ای خود بیفزایند و مسئولان فرهنگی و هنری هم از هنرمندان و نویسندگان و شاعران و تولید کنندگان فرهنگ ملی حمایت جدی بکنند. وی با گرامیداشت یاد و خاطره هنرمندانی که در سال گذشته در گذشته اند، با اظهار تأسف گفت: هنوز با گذشت نزدیک به دو دهه در شهر ارومیه موضوع قطعه هنرمندان متوفی در حد ادعای خالی مسئولان شهری و مدیران فرهنگی و هنری استانی و شورای شهر و شهرداری و اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی مانده و از حد حرف و مصاحبه های تبلیغاتی تجاوز نکرده است و هنرمندان که سند افتخاراین شهر و دیارند، وقتی وفات می کنند، در میان صدها و هزاران متوفی گم می شوند.

استاد عاشیق علی کریمی قره آغاجی دیگر مجری ثابت این برنامه هنری هفتگی نیز طی سخنان کوتاهی، نقش عاشیق های آذربایجان در حفظ و نشر آداب و رسوم ملی عید نوروز را مطرح کرد و افزود: عاشیق ها همواره مراسم ملی نوروز و دیگر عیدهای ملی و دینی کشور و مردم ما را به شکل هنرمندانه ای ترنم کرده، از نسلی به نسل بعدی انتقال داده اند.

عاشیق علی عابدینی یکانلی نخستین عاشیق در این برنامه بود که با اجرای آهنگی شاد و نواختن نوای دل انگیز ساز خود، شور و حالی به مجلس داد و زمزمه کرد:

بو کؤنلومدن آپار سلام / بیزیم داغلارا داغلارا

قوی اوخویوم گلدی بهار/ بیزیم داغلارا داغلارا

 سحر وقتی اسر یئللر/ یئل اسنده اوینار گوللر

هر طرفدن گلیر ائللر/ بیزیم داغلارا داغلارا

 یوز مین جوره گوللر آچیر/ گوللریندن عطیر ساچیر

کهلیک اوخور، جیران قاچیر/ بیزیم داغلارا داغلارا

»علی« دئیر آیاق اولوم / غم الیندن اویاق اولوم

خیالیمدا قوناق اولوم / بیزیم داغلارا داغلارا.

درگاهقلی عطارد شاعر هم پای دائمی کانون عاشیق ها این هفته نیز با مجموعه چاپ شده اشعار ترکی اش » شعر دیوانی« به شیوه قالبهای شعر عاشیقی ( گرایلی،دیوان، تجنیس، مخمس و ...) در کانون حاضر بود که شعر تحت عنوان »چکر« خواند و عاشیق علی عابدینی آن را گرفت تا حفظ کند و در مجالس بخواند.

عاشیق اسمعلی لطفی از عاشیقهای پیشکسوت که از شاگردان مرحوم عاشیق درویش است، به صحنه دعوت می شود و به سبک استادش ساز می زند و شعری از اشرفی می خواند:

زمستان گوله یاراشماز/ دوست دوستون سرینی آچماز

بیر کؤنول سینسا باریشماز/ ناموس، غیرت، عاری گؤزلر.

اسمه باد صبا اسمه/ اسیب قراریمی کسمه

شیدا بولبول گولدن کوسمه/ غنچه آچسا خارین گؤزلر.

 احمد اسدی به مصداق: »الولد سرّ ابیه« (فرزند آشکار کننده سرّ پنهان پدرش است) آینه پدر با فضل و با ذوقش بهرام اسدی و پرورده مادر فاضله و شاعره اش خانم فریده سلیمانی است و درکل تنها ولیعهد تاج و تخت »یاز نشر« ارومیه و جوانی با ذوق و شاعر و پژوهنده آثار و احوال عاشیقهای زنده و مرده این دیار است که با شور و حرارت جوانی و عشق و علاقه زاید الوصفی در این عرصه به تحقیق و تتبع گسترده و مصاحبه با عاشیق ها و شاعران و نشر آنها در تنها روزنامه ارومیه »آراز آذربایجان« مشغول است و آینده ای قابل توجه و امیدوار کننده دارد و امیدو می رود خلأ موجود در این وادی را پر کند. احمد اسدی به پشت تریبون دعوت می شود و نوشته منتشر شده اش در معرفی مرحوم عاشیق عزیز دول دیزجی را به ترکی برای حاضران می خواند.

بهزادنیا داستان مناظره عاشیقانه عاشیق شمشیر و پسرش شاهپر را نقل می کند. خانم زهرا کریم زادگان شعری فارسی می خواند و در پایان عاشیق اسمعلی می نوازد و شعری از شاعر عارف مسلک حسین مسکین در مدح امام علی می خواند.

http://golizadeh.parsiblog.com/

 

روز سیزده بدر و مردودی جاده های آذربایجان شرقی

روز سیزده بدر و مَردودی ستاد استقبال از میهمانان نوروزی و  جاده های آذربایجان شرقی

رضا عالی

روز سیزده بدر به همراه خانواده ومثل سایر همشهریان و همه ی انهایی که بعد از یک سال کار و تلاش و فعالیت کاری قصد داشتند خستگی خودشان را در روز سیزده بدر از سرو تنشان بدرکنند، قصد عزیمت به بیرون از شهر راکردم. صبح هوا خوب بود. از خانه كه خارج شديم مقصد تعيين شده بود و هدفمان رفتن به شهر جلفا و تجديد خاطره ي حضور تقريبا دو ساله ام در اين شهربود. 

در طول مسير پيامكي از طرف روابط عمومی منطقه آزاد ارس رسيد كه در آن نوشته شده بود ركورد حضور گردشكران در منطقه آزاد تجاري صنعتي ارس از مرز دو ميليون نفر گذشت. اين موضوع عطشمان را براي حضور در اين منطقه بيشتر كرد.

با سلام وصلوات از خانه خارج شديم و رو به سمت شهر خاطره ها به راه افتاديم.  در بين راه همه ي انهايي که در خودروهاي رنگارنگ  نشسته بودند و مثل ما قصد بدر کردن سیزدهمین روز بهار را  داشتند با انواع تنقلات از خود شان پذيرايي مي نمودند و ظاهرا خوشحال از اینکه امسال روز سیزده بدر هوا خوب و بدون برف وباران بود. كمي كه از شهر دور شديم و تقريبا به ميدان آذربايجان رسيديم از عزيمت مان به شهر جلفا نادم و پشيمان شدم. در ترافيكي طولاني كه ظاهرا تا خود جلفا ادامه داشت گير افتاده بوديم نه راه پس بود نه راه پيش، به حدي كه راه ۲۰ دقيقه اي تا شهر صوفيان يعني اولين شهر بين راهي  را در عرض ۲ ساعت ونيم طي نموديم. البته در روزهای عادی می شد این مسیر را در عرض 20 دقیقه طی کرد. تا اينجاي كار زياد درد آور نبود چون بالاخره اتفاقي بود كه افتاده بود. بدتر از همه اين موضوع بود كه وقتي به پاسگاه پليس راه رسيديم و از آن رد شديم جاده انگار باز شد و تقريبا سرعت ترافيك روان تر و تعجب من از این بود که چه اتفاقی افتاده بود که ترافیکی که تا مرکز شهر تبریز ادامه داشت بعد از گذشتن از پلیس راه روان تر از قبل شد. بالاخره پس از گذشتن۴ ساعت فاصله ي ۱۲۰ كيلومتري تبريز تا جلفارا طي كرده و به مقصد رسیدیم. در جلفا تنها چيزي كه به چشم می خورد جمعيت بود و جمعيت و باز هم جمعيت...  

 

ادامه نوشته