مصاحبه اختصاصي با

استادِ قوپوز،علی خداداد مددلو

گفتگو از:محمد رضا شوکتی، رضا عالی

آشیقها یا نوازندگان ساز سنتی آذربایجان (قوپوز) و میراث دارادبیات شفاهی آذربایجان هستند که از دیرباز یا به عبارتی دیگر قبل از ظهور دین اسلام پدیدآمده و پاسدار میراث فرهنگی و فولکلوریک مردم ترک زبان دنیا هستند، آشیقها دارای خصوصیاتی ارزنده از جمله  مردم داری، خوش باطن بودن و دارای سجایای اخلاقی و انسانی و معنوی بالایی می باشند. آنها میراث دار اخلاق حسنه و هنری دده قورقود بوده و هستند که الهام گرفته از طبیعت وزیبایی های آن بوده و با آهنگ دلنوازشان تاریخ هنر، طبیعت، جنگ آوری، مهر، محبت و عطوفت را پیش چشم انسانها زنده کرده و در ذهن آنها مجسم می سازند. علی خداداد مددلو یکی از این هنرمندان و اساتیدی است که با احساس شاعرانه و هنرمندانه و با انگشتان اعجاب انگیزش زینت بخش صنعت زیبای آشیق هاست. وی استاد مجرب و متعصب دنیای آشیقی است، آشیق علی فرزند محمود متولد 1348 شمسی است که از عشایر دشت مغان واز ایل مددلو می باشد، وی نزدیک به 25 سال است که در دنیای آشیقی قوپوز می نوازد و اولین آشیقی است که آهنگهای مختلف موسیقی سنتی آذربایجان رابه صورت نت و در قالب کتابی با نام (قوپوزون ایلکین مکتبی)،(اولین مکتب قوپوز)منتشر نموده است. سرعت در دنیای آشیقها به سبب فنی و درسی و تحقیقی بودنش زودتر از آنکه فکرش را بکنیم کمیاب شد، تخصص او مایه مباهات بسیاری از آشیقهای نوپاست . وقتی با او به صحبت نشستم دردی که وجودش را فرا گرفته بود راحس کردم و با ناباوری دریافتم که وی به دلیل پایین بودن سطح علم موسیقی و عدم تخصص بسیاری از هنرمندان در رنج است. عدم استقبال از موسیقی سنتی آذربایجان را از سوی قشر جوان، وجود این هنرمندان بی علم دانسته و آنها را طالبان شهرت نامید.وی معتقد بود آنها تنها جویای نام هستند و تنها دغدغه آنها هنرمند نامیده شدن است. در این مورد  می گوید: رنج من از بی حوصلگی آنها در یاد گرفتن اساس موسیقی، خواندن و نواختن آن است. برای آشنایی بیشتر با افکار این هنرمند گرانقدرپای صحبتهایش می نشینیم:

س: به نظر شما در حال حاضر موسیقی فعلی ما از چه موقعیتی برخوردار است؟

ج: متأسفانه موسیقی، اگر چنین روندی داشته باشد روز به روز سیر نزولی طی خواهد کرد.

س ـ چرا؟

 ج:در جامعه ما افرادی برخی هنرمندنماها موسیقی را ابزار تجارت کرده، فرهنگ و موسیقی ما را زیر سؤال می برندو با این کار خود چهره موسیقی را مخدوش می سازند. چنین افرادی با تبلیغ موسیقی غربی احساسات مردم را به سمت پوچی و تباهی سوق می دهند. این کارها سبب می شود که جوانان ما منحرف شوند، چیزی که بیشتر مرا آزار می دهد این است که در بین ملل مختلف دنیا افراد و گروههایی هستند که سعی بر این دارند تااز موسیقی ما الهام بگیرند، با داشتن چنین موسیقی اصیل و جامعی نمی دانم در جامعه ما بعضی ها در موسیقی غربی دنبال چه چیزی هستند.

س ـ در تقابل بین موسیقی ها آیا سازهای غربی تأثیری در تضعیف این موسیقی داشته اند؟

ج:مطمئنا، چون ساختار این سازها با فرهنگ و آواهای ما هماهنگی ندارند، این مسئله سبب می شود که در موسیقی ما یک خلا بزرگ ایجاد شود و در نتیجه نمی توانند با مردم ارتباط برقرار کنند در نتیجه در آینده شاهد تضعیف موسیقی مان  خواهیم بود.

س اگر در این مورد دلایل علمی دیگری هم دارید توضیح بفرمائید.

ج: ببینید واضح تر بگویم، اگر ما به بحث فونوتیکی قضیه توجه کنیم آن وقت نتیجه می گیریم که این سازها نمی توانند موسیقی ما را همراهی کنند.

س: در برخوردهایی که با نوازندگان سازهای غربی داشته اید نظر خودشان چیست؟

ج: تا آنجائیکه من با آنها صحبت کرده ام تعدادی از آنها می گویند : این مد روز است که این دلیل منطقی نیست، تعدادی هم فکر می کنند که اگر این ساز غربی دستشان باشد انسان مترقی و آگاهی هستند.

س: برخی ها در سازآشیقها و در بعضی از ساختارها بعنوان مثال (نوع سیمها تغییراتی را بوجود می آورند، نظر شما در این مورد چیست؟)

ج: اینها درست نیست و دلیل علمی هم ندارند.

س: با تغییرات ملودییایی آهنگ های آشیقی تا چه حد موافق هستید؟

ج: البته تغییرات چند نوع می باشد، اگر یک ملودی اضافه شود که با ملودی آن آهنگ همخوانی داشته باشد مشکلی پیش نمی آورد ولی اگر ساختار یک آهنگ را تغییر دهند این درست نیست، چون یک آهنگ آشیقی تاریخ، فلسفه و تمدن یک ملت است و مفهومی خاص دارد، تغییرات آن باعث از بین رفتن تاریخ یک ملت است. نباید بی جهت و بی دلیل کاری انجام دهیم که سبب سیر نزولی این فرهنگ بزرگ شود. بعنوان مثال (آپاردی سئللر سارانی) که در اصل (قارا باغ قایتارماسی) می باشد و به نام سارا مشهور شده است. اگر دقت کنیم، متوجه خواهیم شد که این آهنگ زبان گویای تاریخ ماست. نباید تاریخ را از بین ببریم، ایفاگران ما باید این اصل را بفهمند.

س: در مورد تاریخچه ی موسیقی آشیقی برایمان صحبت بفرمائید.

ج: در این مورد خیلی نظریه ها داریم، بعضی از محققان می گویند: 15 هزار سال پیش این موسیقی وجود داشته ولی آثار بدست آمده حدوداً از 8 هزار سال پیش وجود این ساز را اثبات می کنند، سند گفته هایم کتیبه ای است که در موزه ی «لوور»فرانسه نگهداری می شود، از این کتیبه معلوم می شود که این ساز مادر سازهای دنیا است و موسیقی آشیقی مادر موسیقی های دنیا است.

س: در مورد این موضوع یعنی مادر بودن موسیقی آشیقی توضیحاتی را ارائه فرمائید.

ج: بنده توضیحات لازم را دادم، ببینید ما آهنگی داریم که 7ـ8 هزار سال قدمت دارد. اگر در دیگرملل جهان چنین چیزی وجود دارد، بسم ا... .

س: به نظر برخی ها موسیقی آشیقی از بداهت و نوآوری لازم برخوردار نیست، پاسخ شما در این باب چیست؟

ج: به نظر بنده چنین افرادی اصلاً با بداهت و نوآوری آشنایی ندارند، اگر آشنایی داشته باشند می بینند که این دو در موسیقی آشیقی جایگاه ویژه ای دارند. دقت بفرمائید بنده قبلاً اشاره کردم که آهنگی داریم که 7 یا 8 هزار سال قدمت دارد، اگر نوآوری نقشی ندارد چگونه در بین مردم مانده است؟ این افراد باید بدانند که در بین ملل مختلف آهنگ سازان و موسیقی دانان بزرگ با بهترین نوازندگان نمی توانند یک آهنگ را بیشتر از یک ماه در میان مردم نگهدارند. پس نتیجه میگیریم که هر روز موسیقی آشیقی نوآوری است و خواهد بود. این مسئله همچنین نشانگر قدرت این موسیقی است.

س: از تاریخچه آهنگ های آشیقی صحبت بفرمائید؟

ج: باید عرض کنم که تاریخچه 50درصد ازاین آهنگ ها برمی گردد به چند هزار سال پیش که آفرینندگان  آنها مشخص نیست، ولی 50تاریخ پیدایش 50درصد دیگرآهنگها مشخص بوده و تاریخ و فلسفه آنها ثبت و ضبط شده است. انشاءا... در آینده ای نزدیک نوشته هایی در همین زمینه در اختیار علاقمندان قرار خواهیم داد.

نا گفته نماند که بسیاری از آهنگ های آشیقی ازبین رفته اند و بسیاری دیگر از آنها را ایفاگران و آهنگ سازان فرصت طلب به نام خودشا ن ثبت کرده اند. الآن بر اثر تحقیق معلوم شده است که این آهنگ ها از موسیقی آشیقی گرفته شده است.

س: و حرف آخر...

ج: از هنرمندان عزیز تقاضا دارم که بدون تحقیق در مورد موسیقی اصیل ما کاری نکنند که سبب از بین رفتن و یا زیر سؤال رفتن موسیقی شود. از علاقمندان عزیز نیز خواهش می کنم که در این زمینه با هنرمندان همکاری لازم را داشته باشند تا بتوانیم فرهنگ موسیقی اصیل خود را هرچه بهتر رواج بخشیم. چون برای داشتن آداب و فرهنگ اصیل چه در زمینه موسیقی و چه در دیگر موارد همه ما مسؤل هستیم.