داینا    

بازيها ، ورزش‏ها ونمايش‏هاي محلي و سنتي آذربایجان(3)

منبع: آرشیو میراث فرهنگی

بازي‏هاي سنتي و محلي هر منطقه درجهان ريشه در فرهنگ و نگرش جامعه شناسي و مردم شناختي مردمان آن منطقه دارد. به عبارت ديگر بخشي از اندوخته هاي فرهنگي در منطقه از بازي‏هاي محلي و سنتي آن منطقه ريشه مي‏گيرند.

بازي هاي سنتي رايج در استان آذربايجان شرقي با اسامي ديگر در نواحي مختلف ايران با تغيرات اندك مشاهده مي شود و نيز نوع مشابه بازي هاي سنتي در كشورهاي مختلف جهان قابل مشاهده هستند زيرا در كليه جوامع بشري نيازهاي انساني ايجاب مي نمايد تا براي رشد و تعالي از بازي ها در انواع و اقسام آن استفاده شود.

در استان پهناور آذربايجان شرقي بازي‏هاي محلي و سنتي انواع و اقسام متعددي را داشته و دارد كه در آن بخش به اختصار به شرح برخي از آنها كه داراي عموميت نسبي در بيشتر مناطق استان واز جمله شهرستان تبريز است اشاره مي‏شود.

بئش داش

همچنانكه از نام اين بازي پيداست. براي بازي نياز به پنج سنگ كوچك است به حدي كه همگي در يك مشت جا بگيرند. در اين بازي از دو نفر الي هر چند نفر مي‏توانند شركت كنند. بازي در فضاي باز و يا بسته مي‏تواند انجام بگيرد. بازيكنان دور تا دور نشسته و نفر اول بازي را با پاشيدن پنج سنگ بر روي زمين شروع مي‏كند. سپس يك سنگ را برداشته و به هوا پرتاب مي‏كند و تا پايين آمدن آن بايد يك سنگ از زمين بردارد و بدين ترتيب نوبت پاشيدن مجدد و اين بار برداشتن سنگ، دو به دو صورت مي‏گيرد. در دور سوم بايد سنگي را سه تا يكي و يك دانة تنها از زمين بردارد. در دور چهارم، يك سنگ را به هوا پرتاب كرده و چهار سنگ را همزمان روي زمين قرار مي‏دهد و مجدداً با پرتاب سنگ چهار سنگ را برمي‏دارد. دور پنجم به نام «قيخلاما» است در اين دور بعد از پاشيدن سنگها يكي را به هواپرتاب نموده و با سرعت يك سنگ را برداشته و با ديگري عوض مي‏كنند. بصورتي كه هميشه يك سنگ در مشت باشد. دور ششم «ياغيش»   است. كه در اين دور اول يك سنگ به هوا پرتاب ميفكند. بعداً دو سنگ و سه سنگ و چهار سنگ را به هوا پرتاب مي‏كند و بي‏آنكه به زمين بيفتند سنگ باقيمانده در زمين را بر مي‏دارد. دور هفتم اين يازي «آلما ده ريب سبده سالما» مي‏باشد. در اين دور بازيكن يك سنگ را به هوا پرتاب كرده و قبل از آنكه آن سنگ را بگيرد بايد يك سنگ از زمين با دست راست برداشته و در كف دست چپ خود بگذارد. دور هشتم «ال اوستي» مي‏باشد. كه بازيكن يك سنگ را روي دست خود گذاشته و بي‏آنكه آن سنگ بيفتد بايد بقيه سنگها را از روي زمين جمع نمايد. دور آخر دروازه است كه بازيكن يك دستش را با انگشتهايي به صورت دروازه روي زمين قرار مي‏دهد بعد سنگها را روي زمين مي‏باشد يكي را برداشته و به هوا پرتاب مي‏كند و بقيه را يك به يك از دروازه عبور مي‏دهد. بعد از پايان اين دورها بدون سوختن امتياز بازيكن به يك مي‏رسد. در آخر بازي هر بازيكن كه امتياز بيشتري داشته باشد برنده محسوب مي‏شوند. اين بازي چندان تحرك بدني ندارد ولي از نظر دقت و سرعت عمل بخشيدن به بازيكن بسيار مفيد است.

 بنؤوشه

براي اين بازي حد قال شش بازيكن مورد نياز مي‏باشد. اين شش نفر سه به سه تقسيم مي‏شوند. و هر دسته در سمتي روبروي هم قرار مي‏گيرند. آن دسته كه بازي را شروع مي‏كند مي‏گويد : «بنوشه» طرف مقابل جواب مي‏دهد: بنده دوشه ! باز دسته اول مي‏گويد : «بيزدن سبزه كيم دوشه؟» گروه مقابل يكي از بازيكنان طرف مقابل را انتخاب مي‏كند. فرد انتخاب شده به سرعت مي‏رود و خود را به صف گروه مقابل مي‏زند. هر كس كه  از اين گروه از صف خارج شد به عنوان اسير به گروه اول منتقل مي‏شود بازي مجدداً به همين ترتيب شروع ميشود و هر گروه كه اسير بيشتري بدست بياورد برنده است.

در اين بازي علاوه بر اينكه جسماً كودكان فعال مي‏شوند روحاً نيز  حس نوعدوسي و جنگ ستيزي بر عليه دشمن واراده نيز در آنها تقويت مي‏شود.

بوجاق توتدي

تعدادي بازيكنان اين بازي بايد به تعداد گوشه‏هايي باشد كه وجود دارد به اضافة يك بازيكن اضافي. در شروع بازي بازيكنان در وسط همان مكان (اطاق، راهرو، سالن) جمع شد و يك، دو، سه مي‏شمارند و همگي به طرف گوشه‏هاي موجود هجوم مي‏آورند. هر كس گوشه‏اي را مي‏گيرد و آنكه بدون جا مي‏ماند «گرگ» ناميده مي‏شود. آنگاه بازيكنان شروع به عوض كردن جاها مي‏نمايند و گرگ مترصد تا به محض خالي شدن گوشه‏اي آن را بگيرد. به هر حال هر كس بيرون از گشوه باشد گرگ به حساب ميآيد. اين بازي زمان معيني  ندارد و تا احساس خستگي از طرف بازيكنان مي‏تواند ادامه يابد. اگر به گوشة دسترسي نباشد اين بازي را مي‏توان در فضاي باز و تعداد درختان موجود نيز انجام داد.

در اين بازي فعاليت بدني اندك است ولي باعث تقويت و دقت اراده و تيزبيني كودكان مي‏گردد.