داینا    

بازيها ، ورزش‏ها ونمايش‏هاي محلي و سنتي آذربایجان(2)

منبع: آرشیو میراث فرهنگی

بازي‏هاي سنتي و محلي هر منطقه درجهان ريشه در فرهنگ و نگرش جامعه شناسي و مردم شناختي مردمان آن منطقه دارد. به عبارت ديگر بخشي از اندوخته هاي فرهنگي در منطقه از بازي‏هاي محلي و سنتي آن منطقه ريشه مي‏گيرند.

بازي هاي سنتي رايج در استان آذربايجان شرقي با اسامي ديگر در نواحي مختلف ايران با تغيرات اندك مشاهده مي شود و نيز نوع مشابه بازي هاي سنتي در كشورهاي مختلف جهان قابل مشاهده هستند زيرا در كليه جوامع بشري نيازهاي انساني ايجاب مي نمايد تا براي رشد و تعالي از بازي ها در انواع و اقسام آن استفاده شود.

در استان پهناور آذربايجان شرقي بازي‏هاي محلي و سنتي انواع و اقسام متعددي را داشته و دارد كه در آن بخش به اختصار به شرح برخي از آنها كه داراي عموميت نسبي در بيشتر مناطق استان واز جمله شهرستان تبريز است اشاره مي‏شود.

اوشدو ـ اوشود

اين بازي در فضاي سر پوشيده و مخصوص شبهاي برفي و باراني است. تعداد بازيكن هر چند نفر مي‏تواند باشد. سن بازيكنان نيز مطرح نيست و تمام اعضاي خانواده نيز مي‏توانند در آن شركت كنند. نحوة بازي بدين ترتيب است كه بازيكنان به صورت دايره مي‏نشينند و يكي از آنها اوستا مي‏شود. همگي انگشت اجازه را روي زمين گذاشته و متنظر اوستا مي‏شوند. اوستا كه خودش هم انگشتش را روي زمين گذاشته شروع مي‏كند به شمردن.

اوشدو اوشدو قوش اوشدو  همگي دستشان را به علامت پرواز بلند مي‏كنند. اوستا پشت سر هم نام پرنده‏ها و يا غير پرنده ها را مي‏برد و بازيكنان بايد دقت كنند كه در مورد غير پرنده ها نبايد دستشان را بلند كنند و گرنه سوخته و از بازي اخراج مي‏شوند. نفر آخر برنده محسوب مي‏شود.

اين بازي فعاليت بدني ندارد اما باعث شادي و تفرج و تقويت ذهن و افزايش معلومات است.

ايپ گنچدي (ايپ آتدي)

اين بازي به صورت فردي و تيمي است. اگر فردي است بازيكن طناب كوچكي را به دور مچ يكي از پاهايش بسته و آن را به صورت دايره مي‏چرخاند و پاي ديگر را از روي آن عبور مي‏دهد. اگر طناب اندكي بلندتر باشد بازيكن با گرفتن دو سر آن و چرخاندن آن از بالاي سر و عبور دادن آن از زير پاها مي‏تواند بازي كند. اگر بازيكن دو نفر باشند نحوة بازي بدين ترتيب است كه يكي از آنها سر طناب را با دست راست و ديگري بادست چپ مي‏گيرد و طناب را به همان ترتيب از بالاي سر و زير پاها عبور مي‏دهند. اگر بازيكن سه نفر باشند، دو كس دو سر طناب را گرفته و مي‏چرخانند و نفر سوم هماهنگ با چرخش مي‏پرد و طناب را از زير پاهايش عبور مي‏دهد. اگر تعداد بازيكنان از سه نفر بيشتر باشد، دو كس طناب را چرخانده و بقيه بدون توقف به نوبت آمده و به تعداد معين طناب را از سر و پا عبور داده و خارج مي‏شوند. هرگاه طناب زير پاي كسي گير كند آن بازيكن سوخته و از بازي خارج مي‏گردد.

اين بازي در حقيقت مادر ورزشهاست. باعث تقويت عضلة دست و پا و كمر و قلب مي‏گردد. جهت قد كشيدن اطفال بسيار مفيد است.

ايت قوسلو

براي اين بازي سه نفر بازيكن مورد نياز است. نحوة بازي بدين ترتيب است كه دو بازيكن دستهايشان را محكم به هم مي‏گيرند. بازيكن سوم از فاصله‏اي دور دويده و خود را روي دست اين دومي مي‏اندازد. اگر بتواند دستهايشان را از هم باز كند برنده شده و دوباره مي‏دود. اما اگر نتواند دست دو بازيكن را از هم جدا كند بازنده است، در اين صورت دو بازيكن، بازنده را روي شكم به روي دستهايشان گرفته و مثل … تكان داده و مي‏گويند : ايت قوسلوها ايت قوسلو! ايتيم دره ده قوسدو! قارتال داغ‏لارا اوشدو! داغلگئديرسه‏ن دره يه؟ اگر با زنده گفت‌: به كوه مي‏روم! دو بازيكن او را به روي پاهايش پرتاب مي‏كنند اما اگر گفت به دره، او را به روي سر پرتاب مي‏كنند. سپس مي‏آيد و جاي يكي از بازيكنان مي‏ايستد و بازي دوباره شروع ميشود. جهت انجام اين بازي زمين حتماً بايد شني يا چمن يا تشك باشد.

فعاليت بدني اين بازي زياد و موجب تقويت روحية استقامت و تشخيص صحيح اطفال مي‏گردد.

آينا ـ آينا

اين بازي مخصوص شبهاي زمستان خانواده است. تعداد بازيكنان هر چند نفر مي‏توانند باشند. نحوة بازي به اين ترتيب است كه بازيكنان به شكل دايره‏اي مي‏نشينند و يك نفر اوستا ناظر است كه همگي دستهاي خود را بصورت مشت روي زمين بگذارند. (در صورت كم بودن بازيكن دستها بصورت باز روي زمين گذاشته ميشود تا انگشتان شمرده شوند) سپس اوستا شروع به خواندن اشعار ذيل مي‏نمايد و به همراه هر گام به مشت مي‏زند :

اينه ـ اينه، اروجو دويمه، بربرينجي برين گئچير، شاهماجي شاطير گئچير، قوچ آغاجي قوطور گئچير، هاببان، هوببان، يثريل يثرتيل سوايش، قورتول!

گام آخر در هر دست تمام شد، آن دست كنار كشيده مي‏شود و نهايتاً تا دور آخر هر دستي كه ماند شد، آن دست كنار كشيده مي‏شود و نهايتاً تا دور آخر هر دستي كه ماند صاحب آن بازنده به حساب مي‏آيد.

در اين بازي هوش و استعداد بازيكن چندان دخالتي ندارد و تقريباً روي شناس است و همين هيجان بازي را براي بازيكنان بيشتر مي‏كند.