داینا    

   ^{داینا حاققیندا بیر نئچه سؤز}

رضا عالی

_{1ـ بو وئبلاگی آچاندا اؤز اؤزومه دئییردیم کی گؤره سن اونون آدینی نه سئچسم یاخشی اولار.نه قده ر فیکیرلشدیم اونا بیر آد تاپا بیلمه دیم. بیر نئچه گون سونراسی بیر ده یوروش گتیردیم، چوخ آدلار فیکیریمده ن کئچیردی، آما هئچ بیریسینی سئوه بیلمیردیم. نهایت بو کی فیکریمه گلن آدلاری یازدیم کاغیذا سونرا اونلارین آراسیندا ن بیر سیراسینی آییردیم.داینا سؤزو منه چوخ خوش گلیردی.نییه کی بیر زامانلار اوشاقلیق چاغلاریمدا من بو سؤزون آنلامینی پیس بیر شئی بیلیردیم. هر حالدا شه هر یئرینده یاشاماق اینسانلاری بیر سیرا چتین لیکلرله قارشیلاشدیریر. بیز شه هرده یاشاییردیقسا آتام لا آنام بو کلمه ده ن فایدالاندیقدا من اوتانیردیم. آخی او زامانلار داینا سؤزونو ایشله ده ن آداملار مدنییت سیز کیمسه لر تانینیردی. هر حالدا دیلیمیز ائله اسگی چاغلاردان بیر سیرا باسقیلارا معروض قالدیغی کیمی اونون ایچینده بیر سیرا «داینا» کیمی سؤزلر داها دا  آرتیق مظلوم اولموشدولار.آنجاق بو گون من اونون آنلامینی داها آرتیق دوشوندویوم اوزده ن هئچده اونو ایشله ده ن آداملاری مدنییت سیز بیر کیمسه لر بیلمیره م کی هئچ بلکه اونلارین هامیسینا چوخدا حؤرمتله باخیرام. ائله همین اساسدا وئبلاگین آدینی داینا قویدوم.}

_{آما داینا نه دئمک دیر؟}

_{2 ـ  بیرینجی باخیشدا «داینا» سؤزو دانیشیقدا «چه کنم؟»،(آلا بیلمه دیم داینا!) یادا «چاره ای ندارم و نداشتم»، یا گاهدان گیلایه ائتمک کیمی(گئده جک سن داینا!)، یالواریش کیمی(اَده دی گه داینا!)  اینسانلار آراسیندا ایشله نیر. بو سؤزون دانیشیقدا بیر چوخ باشقا آنلاملاری دا اولا بیلر.}

_{اصلینده بو سؤزون آنلامی بونلاردان عیباره ت اولا بیلر:}

_{آ ـ دیل دنیز سؤزجویونده اسماعیل هادی بئله یازیر:« تورکون بو گونکو چئشیتلی آغیزلیقلاریندا  D/T  ایله باشلانان سؤزلر بیر ده ییل دیرلر. میثال اولاراق آذربایجان تورکجه سیندهD  باشدا دورورسا دا تورکییه هابئله اورتا آسییادا باشلانیش بیر چوخ یئرلرده T ایله دیر. ائله همین اوزده ن دیر کی آذربایجان تورکجه سینده D ایله باشلانان بیر چوخ سؤزلر باشقا تورک آغیزلیقلاریندا T ایله دیر: دابان = آذ، تابان = تورکییه  و ...   البتته بونون گاهدان عکسی ده اولور: تیکان= آذ، دیکان= تورکییه و ...}

_{بو ایشین اصلی نه ده نی بو ایکی سه سین بیر ـ بیرینه یاخین اولدوغوندا علاوه بیر باشقا مسئله دیرده، اودا بوکی اسگی(قدیمی) تورک سؤزلری T ایله باشلانارمیش و D ایله باشلانان سؤزلرین سایی چوخ آزدیر.»}

_{دیل دنیز/ص281 ـ 282}

_{بئله اولورسا اوندا بوسؤز اصلینده « تاینا» ایمیش کی سونرالار سورتولوب ده ییشیلیب «داینا» شکلینه دوشوب دور. آما آذربایجان آغیزلیغیندا « دای/آتین بالاسی/دیگه یا دیگر»، «تای/بنزه ر/یوک/لنگه/مثل و مانند» سؤزو هله ده ایشلنمک ده دیر.}

_{بو سؤزو بیز ایکی سؤزون بیری ـ بیرینه قاریشماسیندان یارانان بیر سؤز  کیمی نظرده آلیریقسا اوندا بئله اولور: «تای/دای+ نا»}

_{«نا» سسی وئره ن اَک(پسوند) بیزده یوخدورسادا بو سس بیر سیرا ایسملرین سونوندا گلمیشدیر.میثال: زیرنا، قیرنا، دورنا  کی اونادا اَک دئمک اولماز و بو سس سؤزلرین ایچ قورولوشلاریندا دیر.}

_{یئنه ده دیل دنیز کیتابیندا اسماعیل هادی بئله یازیر:}

_{«کلاوزون ون فیکریجه تکجه کلمه کی اصیل تورک سؤزودور ـ نه ـ کلمه سیدیر...»}

_{بئله توتوروقسا کی «داینا» یا « تاینا»، ایکی تای/دای+ نا سؤزونده یارانمیشدیر و تای/دای سؤزلرینین ده آنلامینی« آتین بالاسی/دیگه یا دیگر، بنزه ر/یوک/لنگه/مثل و مانند» نظرده آلیریقسا اوندا بو سؤزون آنلامی بئله اولا بیلر: تایی نه= مثلش چی؟ مانندش چی؟، دیگه چی؟، چه کره اسبی؟( که این عبارت نمی تواند مفهومی داشته باشد پس حذف می گردد) و...       منیم فیکریمجه بو سؤزون اَن یاخین آنلامی آنجاق کی «داها نه؟/داها = دیگه چی؟دیگه» اولا بیلر کی بو مسئله نی دیل دنیز سؤزلوک کیتابیندا دا گؤرمک اولار:}

_{دای1: مرخم از داها/داهی ـ که بعضا برای تاکید بیشتر پسوند ـ نه ـ (که تلفظ تقلیدی است)بر آن اضافه می شود. مثال: گل دای/گل داینا:بیا دیگه}

_{البته بو سؤز (داینا سؤزو) گئت ـ گئده خالق آراسیندا باشقا چئشیتلی (مختلف) آنلاملاردا داشیمیش دیر کی سؤزوموزون باشلانیشیندا اونلارادا ایشاره ائله دیک.}