تاریخچه تقویم دوازده حیوانی ترکان
تاریخچه تقویم دوازده حیوانی ترکان
از دیدگاه ابوریحان بیرونی و محمود کاشغری
منبع: سایت قره داغ تورکلری
سل تركی معادل فارسی
سیچان ایلی سال موش
اینه ک ایلی سال گاو
باریس ایلی سال پلنگ
دوشان ایلی سال خرگوش
لوی ایلی سال نهنگ
ایلان ایلی سال مار
آت ایلی سال اسب
قویون ایلی سال گوسفند
پیچی ایلی سال میمون
تویوق ایلی سال مرغ
ایت ایلی سال سگ
دونقوز ایلی سال خوك
ازقرن ششم هجری قمری،دراکثرمتون و منابع تاریخی ایران،با اینکه وقایع تاریخی کلاً با تقویم هجری قمری ثبت می شده اسامی روزها،ماهها و سالهای دیگری نیز آورده شده است،مثلاً:
«... روز آدینه پنجم شون آی هوکرییل که سال گاو باشد،موافق سوم رمضان سنه و ستمائه» و یا:
«... سحرگاه شب آدینه بیست و نهم ربیع اول سنه سبعین و ستمایه موافق اول یگیرمینجی آی قوین ییل...» و یا:
«درسال یکهزار و دویست و شصت مطابق سنه لوی ئیل چون ساعت هشت دقیقه ازروز چهارشنبه شهر صفر گذشت آفتاب ازحوت تحویل داد...»
با توجه به این متون و با ملاحظه بکار گرفته شدن گاه شماری تازه درآنها درمی یابیم که تقویم دیگری ازاین زمان درایران معمول شده است که امروز ما آن را بنام تقویم دوازده حیوانی ترکان می نامیم، هر یک از سالهای این تقویم به اسم حیوانی نام گذاری شده است که از موش شروع و به خوک ختم می شود و یک دوره دوازده ساله را تشکیل می دهد. به تحقیق معلوم شده است که اصل اسامی آنها ترکی بوده و بعدها اعراب و فارسی زبانان این تقویم را در آثارشان بکار برده اند،با این تفاوت که اینان این اسامی ترکی حیوانها را به زبانهای خود برگردانده اند،ازآن جمله ادیب و شاعر قرن هفتم هجری ابونصرفراهی در اثر بدیع و جاودانی خود «نصاب الصبیان» آنها را به زبان فارسی و عربی و به صورت شعر درآورده است
با توجه به اینکه این تقویم، نه تنها در متون ادبی و تاریخی ما و بخصوص ترکان ایران جائی برای خود بازکرده بلکه درفرهنگ عامه ما نیز نفوذ عمیق پیدا کرده است.به طوری که در زمان حاضرهریک ازسالهای را منسوب به یکی ازاین حیوانات می کنیم، مخصوصاً موقع تحویل سال برای آن اهمیت فراوان قایل هستیم و ازطرفی این تفکر و اندیشه حاصل شده است که خصوصیات هریک ازاین حیوانات تأثیری در وقایع سال جدید دارد و همین طور در روحیات و خلق و خوی و سرنوشت افراد و متولدین آن سال مؤثرمی باشد.مثلاً سال اسب، سالی پرتحرک و پرفعالیت، با پیروزی تلقی می شود و یا سال سگ، سالی پرمخاطره و توأم با سوءتفاهم و دشمنی و ستیزمی باشد.....
داينا